data-nosnippet>
Nepovratno se ruši dominacija petrodolara: Nafta bi se ubuduće mogla plaćati u drugim valutama
Rat u Iranu sve snažnije potresa temelje globalnog finansijskog poretka zasnovanog na dolaru. Ono što je započelo kao regionalni sukob prerasta u ozbiljan test za sistem koji je decenijama osiguravao dominaciju američke valute u trgovini energentima.
Prema analizama finansijskih stručnjaka, sukob na Bliskom istoku otvara pitanje sudbine više od šest biliona dolara smještenih u suverenim fondovima, dok istovremeno jača utjecaj alternativnih valuta, prije svega kineskog juana. Situacija se dodatno komplikuje nakon intenzivnih napada na energetsku infrastrukturu, koji su natjerali zaljevske monarhije da preispitaju dugogodišnji odnos sa Sjedinjenim Američkim Državama.
Decenijama je na snazi bio nepisani dogovor: stabilan pristup nafti i lojalnost dolaru u zamjenu za američku vojnu zaštitu. Takav model rezultirao je vezivanjem stotina milijardi dolara deviznih rezervi i biliona dolara investicija za američko tržište, čineći jedan od ključnih stubova globalne ekonomske stabilnosti. Međutim, taj poredak danas slabi pod utjecajem više paralelnih procesa.
Prije svega, Sjedinjene Američke Države sve više se oslanjaju na vlastitu proizvodnju energije, čime se smanjuje njihova zavisnost od uvoza nafte iz Zaljeva. Istovremeno, države izvoznice energenata ubrzano diversifikuju svoje trgovinske partnere, okrećući se azijskim tržištima, gdje potražnja kontinuirano raste.
Posebno je značajan pomak u pravcu Kine, koja postaje ključni kupac nafte iz Saudijske Arabije i drugih zaljevskih zemalja. U tom kontekstu, sve češće se razmatraju modeli trgovine koji ne uključuju američki dolar. Finansijske platforme poput mBridge već omogućavaju transakcije u različitim valutama, što dodatno ubrzava ovaj trend.
Stručnjaci iz Deutsche Bank upozoravaju da nedolarska plaćanja više nisu hipotetički scenarij, već realnost koja se postepeno širi. Time se direktno dovodi u pitanje status dolara kao dominantne valute u globalnoj trgovini energentima.
U optimističnijem scenariju za Vašington, Sjedinjene Američke Države mogle bi zadržati dio utjecaja zahvaljujući vlastitoj proizvodnji nafte i snažnim finansijskim institucijama. Ipak, pesimističniji razvoj događaja podrazumijeva fragmentaciju globalnog tržišta, gdje bi se energenti za azijsko tržište plaćali u juanima ili drugim valutama, dok bi dolar ostao dominantan isključivo među američkim saveznicima.
Iako sistem poznat kao petrodolar još uvijek funkcioniše, sve je više pokazatelja da su njegovi temelji ozbiljno uzdrmani. Rat u Iranu tako ne utiče samo na sigurnosnu situaciju, već i na duboke promjene u globalnoj ekonomiji koje bi mogle trajno promijeniti način na koji se trguje najvažnijim energentima.