data-nosnippet>
Njemački list Frankfurter Allgemeine objavio je opsežnu analizu o promjenama odnosa između Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije na zapadnom Balkanu, upozoravajući da Bosna i Hercegovina postaje jedno od ključnih mjesta novog geopolitičkog nadmetanja između Vašingtona i Brisela.
Autor analize, Michael Martens, tvrdi da eventualno prisilno povlačenje visokog predstavnika Christian Schmidt, iza kojeg, kako navodi, stoji pritisak iz Sjedinjenih Američkih Država, predstavlja mnogo više od običnog kadrovskog pitanja u Bosni i Hercegovini.
„Slučaj pokazuje da Evropljani i Amerikanci više nisu partneri čak ni na Balkanu, nego geopolitički rivali“, piše Martens.
Prema njegovoj ocjeni, aktuelna američka administracija Evropsku uniju više ne posmatra kao strateškog saveznika, već kao političkog konkurenta, dok se Balkan sve više koristi kao prostor za demonstraciju uticaja velikih sila.
„Iz perspektive sadašnjih vlasti u Vašingtonu oni sebe ne vide kao partnere Evropske unije, nego kao njene konkurente“, navodi autor.
U analizi se posebno razmatra politička uloga predsjednika Republike Srpske Milorad Dodik, kojeg Frankfurter Allgemeine opisuje kao najuticajnijeg političkog lidera među bosanskim Srbima i jednog od najbližih evropskih saveznika ruskog predsjednika Vladimir Putin.
Martens podsjeća da je Dodik tokom druge polovine devedesetih godina uživao snažnu podršku Zapada, uključujući i tadašnju američku državnu sekretarku Madeleine Albright.
„Ono što danas zvuči gotovo nevjerovatno tada je djelovalo logično: Dodik se suprotstavljao mrežama ratnog zločinca Radovana Karadžića, predstavljao se kao prozapadni političar i genocid u Srebrenici nazivao pravim imenom — genocidom“, navodi autor.
Međutim, prema ocjeni njemačkog lista, politička pozicija Milorada Dodika danas je potpuno drugačija u odnosu na period kada je imao podršku zapadnih država.
„Danas je Dodik vodeća snaga separatizma u Bosni. Već gotovo dvije decenije prijeti odvajanjem Rs-a od ostatka države“, piše Frankfurter Allgemeine.
Autor smatra da je ključna promjena u tome što Dodik danas, prema njegovoj ocjeni, djeluje uz „prešutnu američku toleranciju“, a možda čak i uz određenu podršku iz Vašingtona.
„Na Balkanu sada sijeku Bosnu sjekirom, računajući da su Evropljani previše slabi i podijeljeni da bi pružili ozbiljan otpor“, upozorava Martens.
U tekstu se navodi da bi eventualna destabilizacija Bosne i Hercegovine mogla otvoriti prostor za novu sigurnosnu krizu u regionu, ali i dovesti do ozbiljnih političkih posljedica na Balkanu.
Posebno se ukazuje na činjenicu da na teritoriji Republike Srpske živi značajan broj nesrpskog stanovništva, dok bi svaki pokušaj razbijanja Bosne i Hercegovine izazvao ozbiljne reakcije među Bošnjacima.
„Bosanski muslimani ne bi stajali po strani ukoliko bi Dodik pokušao uništiti njihovu državu“, navodi se u analizi.
Martens istovremeno upozorava da bi predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u slučaju ozbiljnije krize bio izložen snažnom pritisku da politički ili na drugi način podrži bosanske Srbe.
„Ako bi izbilo nasilje, Vučić bi se našao pod pritiskom da pomogne ‘srpskoj braći u Bosni’“, piše autor.
Ipak, Frankfurter Allgemeine smatra da trenutna situacija još ne znači nužno povratak oružanih sukoba, ali upozorava da bi eventualno imenovanje novog visokog predstavnika po želji Vašingtona moglo dodatno oslabiti postojeće međunarodne mehanizme kontrole u Bosni i Hercegovini.
„Ako Sjedinjene Američke Države sada postave poslušnog Schmidovog nasljednika, put prema daljoj destabilizaciji više ne bi bio blokiran“, upozorava Martens.
Veliki dio analize posvećen je i ulozi OHR-a, odnosno institucije visokog predstavnika, za koju autor tvrdi da je godinama izgubila stvarni politički autoritet uprkos formalno širokim ovlaštenjima.
Iako visoki predstavnik ima mogućnost nametanja zakona i smjene političkih zvaničnika, Martens smatra da u praksi više nema kapacitet za provođenje ključnih odluka.
„Visoki predstavnici su već dugo samo papirni tigrovi“, navodi Frankfurter Allgemeine.
Kao primjer navodi činjenicu da je Milorad Dodik i dalje dominantna politička figura među bosanskim Srbima uprkos otvorenim sukobima sa Christianom Schmidtom i sudskim procesima koji se vode protiv njega.
Prema mišljenju autora, u slučaju ozbiljne sigurnosne krize visoki predstavnik imao bi veoma ograničen prostor za djelovanje.
„Ako bi se nasilje vratilo u Bosnu, visoki predstavnik bi možda mogao objaviti oštro protestno pismo na internetu — osim toga bio bi bespomoćan“, navodi se u tekstu.
Njemački list ide i korak dalje tvrdeći da je OHR posljednjih godina postao kontraproduktivna institucija jer domaćim političarima omogućava izbjegavanje odgovornosti za donošenje teških i nepopularnih odluka.
„Kancelarija visokog predstavnika već dvadeset godina je mrtav konj koji je iscrpljen od jahanja“, piše Martens, pozivajući se na ranije izjave jednog od bivših visokih predstavnika.
Frankfurter Allgemeine smatra da bi evropske države trebale zajednički spriječiti imenovanje novog visokog predstavnika nakon eventualnog odlaska Christiana Schmidta te podržati zatvaranje OHR-a poslije općih izbora u Bosni i Hercegovini koji su planirani za jesen.
Prema ocjeni autora, otvorena pitanja u Bosni i Hercegovini, uključujući raspodjelu državne imovine između različitih nivoa vlasti, trebalo bi rješavati kroz proces evropskih integracija i pregovaračka poglavlja sa Evropskom unijom.
Istovremeno se upozorava da Evropska unija hitno mora vratiti kredibilitet politici proširenja prema državama zapadnog Balkana.
„Sadašnji prividni pregovori bez vidljivog kraja nisu vjerodostojni“, piše Martens.
Na kraju analize autor zaključuje da vakuum nastao slabljenjem evropskog uticaja na Balkanu sve više koriste druge velike sile, prije svega Rusija i Kina, ali sada, kako navodi, i same Sjedinjene Američke Države.