data-nosnippet>
Njemački kancelar Friedrich Merz pokrenuo je novu raspravu unutar Evropske unije nakon što je evropskim liderima dostavio neformalni diplomatski dokument u kojem predlaže drugačiji model proširenja EU. Prijedlog bi mogao imati značajne posljedice i za zemlje Zapadnog Balkana, uključujući Bosnu i Hercegovinu, jer predviđa ranije uključivanje kandidata u evropske institucije i procese odlučivanja.
Dokument, poznat kao „non-paper“, upućen je predsjedniku Evropskog vijeća Antoniju Costi, predsjedniku Vijeća Evropske unije Nikosu Hristodulidesu i predsjednici Evropske komisije Ursuli von der Leyen. Nastao je u trenutku kada u Briselu raste nezadovoljstvo sporim tempom proširenja, dok rat u Ukrajini i sve složenije geopolitičke okolnosti dodatno povećavaju pritisak na evropske institucije.
Proširenje EU više nije samo političko pitanje
Merz u dokumentu upozorava da Evropska unija više ne može odgađati reformu procesa proširenja. Prema njegovom stavu, pitanje prijema novih članica postalo je prije svega sigurnosno i geopolitičko pitanje za cijelu Evropu.
„Proces proširenja traje predugo. To razumljivo izaziva frustraciju i među državama kandidatima i među državama članicama“, navodi se u dokumentu u koji je, prema pisanju medija, imala uvid Nova.rs.
Njemački kancelar smatra da Evropska unija mora pronaći novu dinamiku za države koje godinama čekaju napredak prema članstvu, uključujući Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Crnu Goru, Albaniju, Sjevernu Makedoniju i Kosovo.
Novi model – „pridruženo članstvo“
Jedan od ključnih prijedloga odnosi se na uvođenje posebnog statusa koji bi predstavljao prelaznu fazu između kandidatskog i punopravnog članstva u Evropskoj uniji.
Taj model podrazumijevao bi mogućnost da predstavnici država kandidata prisustvuju sjednicama Evropskog vijeća i Vijeća EU bez prava glasa, djelimično učestvuju u radu Evropske komisije te imaju posebne predstavnike u Evropskom parlamentu.
Prijedlog također uključuje postepeno uključivanje zemalja kandidata u pravni sistem Evropske unije, djelimičan pristup evropskim fondovima i zajedničkom tržištu, kao i jaču saradnju u oblasti sigurnosti i vanjske politike.
Merz naglašava da se ne radi o simboličnom ili „olakšanom“ članstvu, već o konkretnom približavanju Evropskoj uniji prije formalnog prijema.
Zapadni Balkan ne smije ostati po strani
Iako je prijedlog u velikoj mjeri povezan s ratom u Ukrajini i ubrzavanjem evropskog puta Kijeva, Merz ističe da zemlje Zapadnog Balkana ne smiju biti zapostavljene.
Pozvao se na obećanja data regionu još na samitu u Solunu 2003. godine i poručio da Evropska unija mora pronaći inovativna rješenja za države koje godinama čekaju napredak prema članstvu.
„Trebamo tražiti inovativna rješenja i za zemlje kandidate koje se već dugo nalaze na putu ka EU te ubrzati i njihov pristupni proces“, navodi se u dokumentu.
U praksi bi to značilo da bi Bosna i Hercegovina i ostale zemlje regiona mogle mnogo ranije biti uključene u pojedine evropske mehanizme i procese odlučivanja, čak i prije formalnog prijema u članstvo.
Upozorenje Briselu
U završnom dijelu dokumenta Merz upozorava da bi nastavak sporog procesa proširenja mogao dodatno oslabiti politički utjecaj Evropske unije u regionu i otvoriti prostor za jačanje drugih međunarodnih utjecaja.
Zbog toga predlaže formiranje posebne radne grupe koja bi razradila detalje novog modela i omogućila brže političko usaglašavanje među državama članicama EU.
„I Ukrajina i ostali kandidati moraju što prije osjetiti konkretne koristi svog približavanja Evropskoj uniji“, zaključio je njemački kancelar.