data-nosnippet>
Napetosti na Zapadnom Balkanu ponovo su u fokusu međunarodnih sigurnosnih analiza, nakon što su američke obavještajne službe upozorile na kontinuirani, kako ga nazivaju, maligni uticaj Rusije u regionu, uključujući i Bosnu i Hercegovinu.
U najnovijem godišnjem izvještaju Ured direktora nacionalne obavještajne zajednice SAD ova tema zauzima važno mjesto, uz naglasak na političke i sigurnosne posljedice koje bi takvi uticaji mogli imati po stabilnost regije.
Produbljivanje podjela i sigurnosni rizici
U dokumentu se navodi da većina evropskih država Rusiju posmatra kao dugoročnog i strateškog protivnika. Rat u Ukrajini dodatno je pojačao takvu percepciju, ali i otvorio nova pitanja sigurnosti na Balkanu.
Prema procjenama američkih obavještajaca, sukob u Ukrajini produbio je političke podjele na Zapadnom Balkanu, posebno između država koje se oslanjaju na Zapad i onih koje održavaju bliže veze s Moskvom.
U izvještaju se ističe da Rusija aktivno podstiče nestabilnost u odnosima između Srbije i Kosova, ali i podržava ideje o odvajanju Republike Srpske od Bosne i Hercegovine. Također se navodi da Moskva koristi organizacije povezane s državnim strukturama kako bi provodila kampanje usmjerene na slabljenje NATO-a i Evropska unija.
Kako se navodi, takve aktivnosti uključuju “naglašavanje srpske viktimizacije i promoviranje veza s Rusijom, posebno u BiH, Crnoj Gori i Srbiji, koje imaju veliku srpsku populaciju”.
Analitičari upozoravaju na destabilizaciju
Politički analitičar iz Novog Sada, Aleksandar Popov, ocjenjuje da ruski uticaj u regiji predstavlja ozbiljan sigurnosni izazov.
“Takvi pokušaji Rusije u svakom slučaju neće ni prestati. U Crnoj Gori djeluju preko eksponenata, odnosno prosrpskih stranaka, u BiH se prelamaju interesi Hrvatske i Srbije, a Srbija se kroz koncept srpskog sveta zalaže za integraciju dijelova zemalja u okruženju, gdje su Srbi u većini, pa i na državnoj osnovi”, kaže Popov.
On dodaje da su destabilizirajuće poruke iz regiona u posljednje vrijeme nešto tiše, ali upozorava da ruski uticaj i dalje ostaje snažan, posebno u manjim državama koje imaju ograničene kapacitete za otpor takvim pritiscima.
Popov smatra da bi podrška Evropska unija mogla igrati ključnu ulogu, ali ističe da se Unija trenutno suočava s unutrašnjim izazovima. Kao jedan od faktora navodi i politiku mađarskog premijera Viktor Orbán, kojeg opisuje kao ruskog saveznika unutar evropskog političkog prostora.
Govoreći o odnosima Srbije i Rusije, Popov napominje da oni nisu bez tenzija, te da ruske obavještajne strukture povremeno optužuju Beograd za isporuke oružja Ukrajini.
Promjene u političkom pristupu regiona
U kontekstu regionalne politike, Popov ističe i da se lider Republike Srpske Milorad Dodik djelimično distancirao od Vladimir Putin, nastojeći uz podršku administracije Donald Trump ukinuti američke sankcije.
Takav pristup, prema njegovim riječima, može imati i šire posljedice po odnos snaga u regionu, uključujući i smanjenje direktnog ruskog uticaja.
Istovremeno, u političkim krugovima prisutna je određena doza opreza zbog nepredvidivosti Trumpove politike, koja često odstupa od standardnih diplomatskih obrazaca.
“Transakcijska politika” i novi odnosi
Univerzitetski profesor iz Ljubljane, Faris Kočan, smatra da bi upravo takav pristup mogao oblikovati buduće odnose u regionu.
“Trump je transakcijski političar, pa na taj način mogu i svi akteri transakcijski postupati prema njemu. Političari u regionu su razumjeli da su im bitniji Trump i Amerika nego Rusija. Već sad imamo kontekst gdje američka birokratija, Trump i ekipa oko njega mogu da rade neke stvari koje idu u prilog i Dodiku i Vučiću”, smatra Kočan.
On upozorava da ovakvi izvještaji američkih obavještajnih službi mogu negativno utjecati na percepciju zemalja Zapadnog Balkana u procesu evropskih integracija.
Ipak, dodaje da se u skorije vrijeme ne očekuju ozbiljniji pritisci Evropska unija na vlasti u Bosni i Hercegovini, barem ne prije formiranja nove vlasti nakon općih izbora planiranih za oktobar.