data-nosnippet>
Tri dana nakon prvih američko-izraelskih udara na Iran, sukob je prerastao okvire jedne države i zahvatio širi prostor Bliskog istoka. Iranski napadi dronovima i projektilima pogodili su ciljeve u više zemalja, dok evropske prijestonice s rastućom zabrinutošću procjenjuju može li se kriza preliti i van regije.
Prema dostupnim podacima, udari su zabilježeni u Kuvajtu, Ujedinjenim Arapskim Emiratima, Bahreinu, Kataru, Omanu, Libanu, Jordanu, kao i na Cipru. U sukob se uključio i Hezbollah, koji je iz južnog Libana pokrenuo napade prema Izraelu, dodatno proširujući front.
Napad na Cipar – presedan za Evropsku uniju
Posebnu pažnju izazvao je napad na britansku vojnu bazu Akrotiri na Cipru. S obzirom na to da je riječ o teritoriji države članice Evropske unije, incident se tumači kao prvi direktni udar koji je fizički zahvatio prostor Unije od početka ove eskalacije.
Nakon tog događaja, Grčka, Njemačka i Francuska najavile su podršku Cipru u jačanju odbrambenih kapaciteta. Atina i Pariz dodatno su uputili i mornaričke fregate u istočni Mediteran, naglašavajući spremnost da zaštite sigurnosne interese u regionu.
Istovremeno, iranski ambasador u Španiji upozorio je da bi Teheran mogao gađati američke baze u Evropi „ako bude potrebno“. Ipak, dio analitičara ističe da Iran nema operativne interkontinentalne projektile koji bi mogli dosegnuti zapadni dio evropskog kontinenta.
Može li se sukob proširiti?
Vanjskopolitički analitičar Denis Avdagić smatra da u ovom trenutku ne vidi realnu vjerovatnoću direktnog prelijevanja rata na evropsko tlo. Međutim, upozorava da bi nastavak napada na britanske ili druge evropske vojne objekte mogao povećati politički pritisak na evropske vlade da se aktivnije uključe.
Prema njegovoj procjeni, eventualno širenje sukoba moglo bi se odvijati kroz pomorske operacije i osiguravanje ključnih plovnih pravaca. Posebno osjetljiva tačka ostaje Hormuški moreuz, strateški važan prolaz za globalnu trgovinu naftom i gasom.
Rizik indirektnih prijetnji
Osim otvorenih vojnih scenarija, sigurnosni stručnjaci upozoravaju i na mogućnost indirektnih prijetnji, uključujući djelovanje takozvanih posredničkih mreža ili pojedinaca povezanih s regionalnim akterima. Za sada, međutim, nema potvrđenih informacija o konkretnim planovima takve vrste.
Sigurnosne službe širom Evrope pojačale su nadzor i razmjenu obavještajnih podataka, svjesne da bi i ograničeni incident mogao imati ozbiljne političke posljedice.
Ekonomski udar već se osjeća
Dok traje rasprava o sigurnosnim implikacijama, ekonomski efekti već su vidljivi. Prijetnje blokadom Hormuškog moreuza izazvale su snažne oscilacije na tržištu nafte, što se odražava na rast cijena energenata i goriva širom Evrope.
Iako se borbe i dalje vode primarno na Bliskom istoku, aktuelna dešavanja pokazuju koliko je evropski prostor – i politički i ekonomski – duboko povezan s tim regionom. Upravo ta međuzavisnost čini svaku novu eskalaciju potencijalno dalekosežnom i za evropsku sigurnost i za stabilnost tržišta.