data-nosnippet>
Evropska unija odlučila je odgoditi punu primjenu novog sistema za ulazak i izlazak putnika (EES) do septembra 2026. godine, omogućivši državama šengenskog prostora dodatnu fleksibilnost tokom ljetne turističke sezone širom Evrope.
Odluka je donesena kako bi se izbjegle velike gužve na granicama, aerodromima i lukama, s obzirom na ranije probleme u primjeni sistema, koji se zasniva na biometrijskoj registraciji putnika.
Šta je EES i na koga se odnosi
EES je automatizovani informacioni sistem koji će evidentirati ulaske i izlaske državljana zemalja izvan Evropske unije, uključujući i građane Ujedinjenog Kraljevstva, prilikom ulaska u šengensku zonu. Šengenski prostor obuhvata većinu članica EU, kao i Island, Norvešku, Lihtenštajn i Švicarsku.
Putnici iz trećih zemalja bit će obavezni da prilikom prelaska granice ostave biometrijske podatke, uključujući otiske prstiju i fotografiju, čime se zamjenjuje dosadašnji sistem pečatiranja pasoša.
Rokovi i fleksibilnija primjena sistema
Iako je sistem tehnički počeo s radom u oktobru 2025. godine, aerodromima i lukama je u početnoj fazi ostavljen rok do aprila 2026. godine da u potpunosti uvedu EES kao obaveznu praksu.
Međutim, Evropska unija je u međuvremenu odlučila da 29 zemalja koje učestvuju u sistemu dobije produžen i fleksibilniji vremenski okvir za njegovu potpunu primjenu, sve do početka septembra 2026. godine.
Prema riječima Markusa Lamerta, portparola Evropske komisije za unutrašnje poslove, „postepena primjena“ EES-a završava 9. aprila 2026. godine.
„Regulativa EES već predviđa određene fleksibilnosti za države članice za period nakon završetka primjene u aprilu ove godine“, kazao je Lamert, prenosi Fena.
Šta će važiti tokom ljeta 2026. godine
I nakon formalnog završetka faze uvođenja sistema, države članice zadržavaju pravo da djelimično suspenduju primjenu EES-a tamo gdje je to potrebno. Takva mogućnost predviđena je za dodatni period od 90 dana, uz opciju produženja za još 60 dana, kako bi se pokrila cijela ljetna sezona.
To u praksi znači da će državljani trećih zemalja i tokom ljeta 2026. godine u mnogim slučajevima i dalje prolaziti kroz klasičnu graničnu kontrolu, uz ručno pečatiranje pasoša.
Problemi na aerodromima i upozorenja struke
U početnoj fazi primjene, prag za registraciju dolazaka putnika iz trećih zemalja bio je postavljen na svega deset odsto. Od 9. januara taj prag je povećan na 35 odsto, a EES je postepeno aktiviran na desetinama novih aerodroma i luka širom Evrope.
Izvještaj koji je krajem prošle godine objavio Airport Council International (ACI) Europe pokazao je da je uvođenje biometrijskog sistema dovelo do značajnog produženja vremena obrade na graničnim kontrolama, u pojedinim slučajevima i do 70 odsto, uz višesatna čekanja tokom najvećih gužvi.
U decembru je Olivier Jankovec, generalni direktor ACI Europe, upozorio da bi širenje sistema bez dodatnih prilagođavanja neminovno dovelo do ozbiljnih zastoja, poremećaja u aviosaobraćaju i dodatnih opterećenja za aerodrome i aviokompanije.
Kao jedan od konkretnih primjera navodi se i aerodrom u Lisabonu, koji je u decembru bio primoran da na tri mjeseca suspenduje EES nakon ozbiljnih problema na graničnim kontrolama i višesatnih čekanja putnika.