Evropska uredba o Schengenu propisuje jasne obaveze državama članicama kada je riječ o uvođenju kontrole na granicama. Svaka takva odluka mora biti pravovremeno prijavljena Evropskoj komisiji, Vijeću Evropske unije i Evropskom parlamentu, čime se dodatno jača transparentnost i ograničava mogućnost proizvoljnog zadiranja u slobodu kretanja.
U tom kontekstu, Hrvatski sabor je tokom protekle sedmice usvojio izmjene i dopune Zakona o nadzoru državne granice, kojima se hrvatsko zakonodavstvo usklađuje s novom evropskom uredbom. Iako se zakon odnosi na unutrašnje procedure Hrvatske kao članice Evropske unije, njegove posljedice mogle bi se odraziti i na putovanja građana Bosne i Hercegovine.
Najvažnija novina odnosi se na mogućnost privremenog ponovnog uvođenja nadzora na unutrašnjim granicama, i to ne isključivo duž cijele granice, već i na njenim pojedinim dionicama. Ovakva mjera može se aktivirati na prijedlog ministra unutrašnjih poslova, što omogućava brže reagovanje u situacijama koje se procijene kao rizične, poput sigurnosnih prijetnji, pojačanih migracijskih tokova ili zdravstvenih okolnosti koje zahtijevaju dodatne kontrole.
Izmjenama zakona predviđena je i mogućnost privremenog zatvaranja određenih graničnih prijelaza ili ograničavanja njihovog radnog vremena, uz obavezno preusmjeravanje saobraćaja. Takve mjere, prema zakonskim odredbama, moraju biti jasno obrazložene, vremenski ograničene i proporcionalne stvarnoj prijetnji.
Ministarstvo unutrašnjih poslova Hrvatske određeno je kao centralno nadležno tijelo za provođenje konsultacija s institucijama Evropske unije u vezi s eventualnim uvođenjem nadzora na unutrašnjim granicama. Time se osigurava institucionalna odgovornost i poštivanje procedura koje propisuje evropski pravni okvir.
Ove zakonske izmjene dolaze u trenutku kada više država članica Evropske unije već primjenjuje privremene granične kontrole zbog sigurnosnih i migracijskih izazova. Među njima su Njemačka, Austrija, Italija, Francuska i Slovenija. Hrvatska se do sada nije odlučivala na takav potez, ali novim zakonom uspostavlja se jasan i precizan mehanizam koji omogućava brzo djelovanje ukoliko se ukaže potreba.
Evropska uredba dodatno naglašava da svaka odluka o uvođenju graničnih kontrola mora biti transparentna i podložna nadzoru evropskih institucija, s ciljem očuvanja slobode kretanja kao jedne od temeljnih vrijednosti Evropske unije.