Kongres SAD usvojio zakon o BiH: Trumpova administracija pod pojačanim nadzorom

Kongres šalje poruku Trumpu: Zapadni Balkan ponovo u fokusu, ali bez direktnog pritiska

Nije česta pojava, a tokom mandata Donalda Trumpa gotovo da se nije ni dešavalo, da američki Kongres zakonskim putem pokušava prisiliti predsjednika na određene poteze u vođenju vanjske politike.

Upravo zato je nedavno usvajanje zakonskog paketa koji se odnosi na Zapadni Balkan izazvalo dodatnu pažnju političkih analitičara. Riječ je o mjerama koje su usvojene u sklopu zakona o vojnom budžetu i šire američke odbrambene strategije.

Zakon o Zapadnom Balkanu godinama se nalazio u zakonodavnoj proceduri, bez stvarnog pomaka ka usvajanju. Razlozi su višestruki: sporost kongresnih procedura, ali i oprez republikanaca da se zakonodavstvom ne vrši dodatni pritisak na Donalda Trumpa, koji je poznat po insistiranju na širokoj autonomiji predsjednika u vođenju vanjske politike.

U tom kontekstu, nije neuobičajeno da Kongres tokom Trumpovog mandata izbjegava donošenje zakona koji bi predsjednika obavezivali na konkretne poteze. Upravo zato je ovaj zakon oblikovan s relativno blagim odredbama, koje ne nameću direktne obaveze Trumpovoj administraciji, osim jedne ključne – redovnog izvještavanja Kongresa o politici prema regionu Zapadnog Balkana.

Iako zakon ne uvodi nove obaveze za Bijelu kuću, njegova politička težina je značajna. Kongres je njime jasno definirao teme koje smatra strateški važnim, čime je postavljen okvir unutar kojeg administracija treba djelovati.

Suština zakona jeste poziv na snažniji američki angažman u regionu, uz poseban naglasak na suzbijanje ruskog i kineskog uticaja. Kongres otvoreno traži da se Zapadni Balkan posmatra kao prostor u kojem je potrebno ograničiti geopolitički prodor dva ključna rivala Sjedinjenih Američkih Država.

Poseban fokus stavljen je na energetsku politiku. U slučaju Bosne i Hercegovine, to se direktno odnosi na projekat Južne interkonekcije, kojim bi se omogućio transport američkog tečnog prirodnog gasa, čime bi se smanjila strateška zavisnost od ruskog gasa koji u BiH stiže putem „Turskog toka“ i preko Mađarske.

Uticaj ovakvog pristupa već je vidljiv kroz sankcije prema „Naftnoj industriji Srbije“, uz jasno izraženu američku želju da se ruski kapital ukloni iz vlasničke strukture ove kompanije. Iako su sankcije donesene prije samog usvajanja zakona, riječ je o mjerama oko kojih postoji širok konsenzus i u Kongresu i u Bijeloj kući.

Istovremeno, pregovori o mogućem preuzimanju NIS-a od strane mađarskog MOL-a dodatno podgrijavaju spekulacije da se već oblikuju širi dogovori o podjeli sfera uticaja u Evropi nakon završetka rata u Ukrajini. Mađarski MOL ima bliske veze s Moskvom, dok je vlada Viktora Orbana osigurala određene izuzetke od evropskih energetskih sankcija prema Rusiji.

Kada je riječ o Bosni i Hercegovini, zakon jasno insistira na očuvanju njenog suvereniteta i teritorijalnog integriteta. Posebno se upozorava na pokušaje destabilizacije i secesije, što se implicitno odnosi na vlasti u entitetu Republika Srpska, uz istovremenu podršku demokratskim institucijama BiH.

Najznačajnija odredba za BiH jeste obaveza Trumpove administracije i State Departmenta da redovno izvještavaju Kongres o provođenju sankcija na Zapadnom Balkanu.

U Kongresu već duže vrijeme postoji snažno nezadovoljstvo zbog ukidanja sankcija Miloradu Dodiku i njegovim saradnicima. Ipak, zakon ne poništava predsjedničke odluke, iako bi Kongres teoretski imao tu mogućnost, već se odlučuje za model političkog nadzora kroz izvještavanje.

U oblasti vanjske politike, Kongres rijetko direktno naređuje predsjedniku kako da djeluje, polazeći od ustavne prakse prema kojoj predsjednik ima široka ovlaštenja u definisanju međunarodnih odnosa. Taj princip dodatno je naglašen dolaskom Trumpa na vlast, s obzirom na njegov otpor prema jačem uplivu Kongresa u vanjskopolitičke odluke.

Zakon o Zapadnom Balkanu usvojen je u formi koja je prihvatljiva republikanskim zastupnicima, a njegovo vezivanje za zakon o vojnom budžetu značajno je povećalo šanse za konačno usvajanje.

Kongres inače razlikuje tri vrste zakonodavnih akata u odnosu prema predsjedniku: obavezujuće naredbe, dozvole i političke rezolucije. Zakon o Zapadnom Balkanu uglavnom pripada trećoj kategoriji, dijelom i drugoj, dok su jedine obavezujuće odredbe vezane za izvještavanje Kongresa.

Iz svega proizlazi da Kongres ovim zakonom želi zadržati politički nadzor nad američkom politikom prema regionu, bez direktnog nametanja rješenja Trumpovoj administraciji. Riječ je o kompromisu između zakonodavne i izvršne vlasti, koji neće direktno mijenjati američku politiku, ali je može dugoročno usmjeravati u određenom pravcu.