data-nosnippet>
Američki predsjednik Donald Trump posljednjih mjeseci otvoreno poručuje da evropske države moraju prekinuti energetsku ovisnost o Rusiji, naglašavajući da korištenje ruskih energenata predstavlja sigurnosni i politički rizik za cijeli kontinent.
U tom kontekstu, Evropska komisija upozorila je da planirani gasovod u entitetu Republika Srpska ne doprinosi smanjenju ovisnosti Bosne i Hercegovine o ruskom gasu, već bi, naprotiv, dodatno učvrstio postojeću zavisnost.
Iz Evropske komisije su za Radio Slobodna Evropa istakli da od Bosne i Hercegovine, kao zemlje kandidatkinje za članstvo u Evropskoj uniji, očekuju usklađivanje s evropskim ciljevima, uključujući energetsku i vanjskopolitičku orijentaciju.
“Ruski rat protiv Ukrajine pokazao je koliko je energetska diverzifikacija vitalna i koliko ovisnost može biti štetna za bilo koju evropsku zemlju. Rusija se više puta pokazala da je nepouzdan dobavljač gasa, koristeći snabdijevanje energentima kao geopolitički alat prisile”, navedeno je u odgovoru Evropske komisije.
Saglasnost Vlade RS i novi gasni pravac
Vlada Republike Srpske dala je saglasnost u novembru prošle godine za izgradnju gasovoda na relaciji Šepak – Novi Grad. Riječ je o projektu koji bi ovaj entitet direktno povezao s gasnom infrastrukturom Srbije, preko koje se većinski doprema ruski gas.
Početkom januara ove godine preduzeće „Sarajevo-gas“ Istočno Sarajevo raspisalo je tender za projektovanje i izgradnju gasovoda, na koji su se prijavile dvije kompanije – „Konvar“ iz Srbije i turska firma „Vemak“.
Elek: Projekat u fazi predkvalifikacije
Direktor „Sarajevo-gasa“ Nedeljko Elek potvrdio je za Radio Slobodna Evropa da se postupak trenutno nalazi u fazi predkvalifikacije.
“Firme, koje prođu taj predkvalifikacioni dio, imaju mjesec da dostave financijske ponude i bankarske garancije i onda se otvara komercijalni dio i bira izvođač radova”, naveo je Elek.
Potpuna zavisnost BiH od ruskog gasa
Bosna i Hercegovina trenutno nema alternativni izvor prirodnog gasa i u potpunosti zavisi od isporuka koje stižu iz Rusije. Gas u BiH ulazi preko teritorije Srbije, kroz gasovod Turski tok, te prelazi granicu kod Zvornika.
Jedina postojeća gasna trasa u zemlji izgrađena je prije više od četiri decenije i snabdijeva Sarajevo i dijelove centralne Bosne. Novi gasovod u Republici Srpskoj bio bi priključen na istoj tački u Šepku, a planirana trasa vodila bi preko više gradova, uključujući Banju Luku, sve do Novog Grada.
Nova istočna interkonekcija bez saglasnosti države
Vlasti u Republici Srpskoj već godinama insistiraju na projektu pod nazivom Nova istočna interkonekcija, koji su proglasile strateškim, iako za njegovu realizaciju nije osigurana saglasnost institucija Bosne i Hercegovine.
Iako su ranije otvoreno govorili o oslanjanju na saradnju sa Srbijom i Rusijom, zvaničnici RS sada tvrde da je riječ o domaćem projektu koji bi, kako navode, mogao biti otvoren i za druge izvore snabdijevanja. Kao alternativu ruskom gasu spominju azerbejdžanski gas, koji u Srbiju dolazi preko interkonektora s Bugarskom, ali s ograničenim kapacitetima.
Evropski planovi i upozorenja
Najave o izgradnji ovog gasovoda dolaze u trenutku kada Evropska unija planira postepeno ukidanje uvoza ruskog gasa, dok Sjedinjene Američke Države insistiraju na jačanju energetske nezavisnosti evropskih saveznika.
Iz Evropske komisije ističu da EU intenzivno podržava zemlje Zapadnog Balkana u jačanju energetske sigurnosti.
“EU je osnažila podršku partnerima na Zapadnom Balkanu u području energetske sigurnosti. Cilj je smanjiti ovisnost o fosilnim gorivima i podržati diverzifikaciju puteva snabdijevanja, pomoći partnerima u boljoj integraciji energetske mreže i pristupu energiji iz više izvora”, poručili su.
Dodali su da se od članica Energetske zajednice očekuje postepeno udaljavanje od ruskog plina i rad na potpunom ukidanju njegove upotrebe.
“Po našem mišljenju, BiH ima nekoliko drugih mogućnosti koje bi se mogle istražiti za daljnju diverzifikaciju i dekarbonizaciju, uključujući šire i brže ubrzanje obnovljivih izvora energije i dovršetak ključne elektroenergetske infrastrukture”, naveli su iz Komisije.
Također su podsjetili da EU ove procese podržava kroz Plan rasta za Zapadni Balkan, te da je Bosna i Hercegovina u okviru reformske agende preuzela obaveze u vezi s dekarbonizacijom, razvojem obnovljivih izvora energije i integracijom elektroenergetskog tržišta.
Odgovor vlasti RS
Ministar energetike i rudarstva Republike Srpske Petar Đokić, obraćajući se javnosti u Banjoj Luci 29. januara, izbjegao je direktan odgovor na pitanje da li će ruski gas biti osnovni energent u novom gasovodu.
“Pozivam sve da pitaju EU i evropske države koliko su u ovoj i prethodnoj godini kupovali ruskog gasa. Rezerve gasa u Evropi i dalje se velikim dijelom pune gasom iz Rusije, što jasno pokazuje da Evropa nema realnu alternativu u obimu koji odgovara njenim potrebama”, rekao je Đokić.
Američka inicijativa i Južna interkonekcija
Paralelno s planovima u Republici Srpskoj, na inicijativu Sjedinjenih Američkih Država vode se razgovori o izgradnji gasovoda prema Hrvatskoj, poznatog kao Južna interkonekcija. Taj projekat bi Bosni i Hercegovini omogućio pristup globalnom tržištu energije i djelimično smanjio ovisnost o ruskom gasu.
Iz State Departmenta ranije su poručili da je Južna interkonekcija ključna za dugoročnu energetsku sigurnost i ekonomski razvoj BiH, ali i za jačanje odnosa sa Sjedinjenim Američkim Državama.
Također su naglasili da je američki predsjednik Donald Trump jasno poručio kako evropski partneri moraju prestati koristiti rusku energiju.