Dok zemlje regiona ubrzano napreduju prema članstvu u Evropskoj uniji, Bosna i Hercegovina suočava se s jednim od najozbiljnijih zastoja u novijoj historiji evropskih integracija. Prema informacijama iz briselskih diplomatskih krugova, poruka je nedvosmislena: „BiH trenutno nije spremna za debatu o svojoj budućnosti u EU“.
Dvije godine nakon što je dobila zeleno svjetlo za otvaranje pregovora, reformski proces je praktično zaustavljen. Izostanak političke volje i operativnih koraka već sada ima konkretnu cijenu – stotine miliona eura bespovratnih sredstava koje su dostupne kroz evropske fondove.
Trka za fondove: Ko koristi priliku, a ko je propušta
Evropski finansijski mehanizmi funkcionišu po principu „iskoristi ili izgubi“. Budžetski ciklus završava u decembru 2027. godine, a sredstva koja jedna država ne povuče automatski se preusmjeravaju onima koje su brže i efikasnije.
Prema dostupnim podacima o iskorištenosti sredstava u regionu:
-
Albanija je iskoristila 61 posto dostupnih sredstava i prednjači u povlačenju fondova.
-
Crna Gora bilježi 49 posto iskorištenosti i stabilan napredak.
-
Srbija je na 39 posto i aktivno koristi evropske programe.
-
Bosna i Hercegovina je, prema procjenama, samo u prošloj godini propustila oko 108 miliona eura.
Dok susjedne države ubrzano realizuju projekte, Bosna i Hercegovina gubi korak i finansijske prilike koje bi mogle podstaći razvoj infrastrukture, privrede i javnih usluga.
374 miliona eura na čekanju
Zbog neimenovanja ključnih koordinatora za Reformsku agendu, neuspostavljanja nadzornih tijela i izostanka ratifikacije važnih finansijskih sporazuma, Bosni i Hercegovini je trenutno nedostupno ukupno 374 miliona eura.
Riječ je o sredstvima koja bi bila usmjerena na nekoliko strateških oblasti:
-
Razvoj ljudskog kapitala – 24 reformska koraka otvaraju pristup 234,16 miliona eura.
-
Zelena agenda i digitalizacija – 34 koraka su uslov za 261,39 miliona eura.
-
Vladavina prava – 28 koraka donosi 257,76 miliona eura.
-
Podrška privatnom sektoru – 27 koraka omogućava 223,27 miliona eura.
Svaka od ovih oblasti ima precizno definisane obaveze i rokove, a bez njihovog ispunjavanja sredstva ostaju nedostupna.
Reformska agenda bez implementacije
Iako je Vijeće ministara Bosne i Hercegovine usvojilo Reformsku agendu 30. septembra 2025. godine, a Evropska komisija je potvrdila 20. novembra iste godine, konkretna realizacija nije započela.
Bosna i Hercegovina do danas nije:
-
ratifikovala ključne ugovore o kreditu i zajmu,
-
podnijela zahtjev za predfinansiranje,
-
imenovala ključne koordinatore niti uspostavila efikasan sistem nadzora.
Izvori iz Brisela ističu da je situacija neuobičajena u regionalnom kontekstu.
„Posebno je začuđujuće što u regionu postoji natjecanje oko resursa, dok vlasti u BiH o tim bespovratnim sredstvima uopšte ne pričaju građanima“, navode briselski izvori.
Politika ispred ekonomije
Analitičari upozoravaju da je Bosna i Hercegovina u svojevrsnoj institucionalnoj blokadi u kojoj politička nadmetanja imaju prioritet nad ekonomskim interesima građana. Reformska agenda jasno definiše finansijsku vrijednost svake mjere, ali se ta dimenzija rijetko ističe u domaćoj javnosti.
Ako se u narednom periodu hitno ne uspostave mehanizmi za povlačenje sredstava i ne ubrza provođenje reformi, 2027. godina mogla bi označiti definitivan gubitak značajnog dijela raspoloživih fondova. Taj novac bi, prema pravilima Evropske unije, bio preusmjeren drugim državama regiona.
Posljedice bi najviše osjetili građani Bosne i Hercegovine – kroz sporiji razvoj infrastrukture, slabiju podršku privredi, sporiju digitalizaciju i izostanak investicija u obrazovanje i zapošljavanje. Dok susjedne zemlje grade nove projekte uz podršku evropskih fondova, Bosna i Hercegovina rizikuje da ostane na margini procesa koji oblikuju budućnost regiona.