Slavko Mitrović pozvao na „politički ustanak“: Oštre poruke o Dejtonu, BiH i Republici Srpskoj

Slavko Mitrović, dugogodišnji pravnik i politički saradnik Milorada Dodika, objavio je novu kolumnu u kojoj je iznio niz veoma oštrih ocjena o političkom i ustavnom uređenju Bosne i Hercegovine.

U tekstu se bavio odnosima između države i entiteta, prenosom nadležnosti na institucije Bosne i Hercegovine, ulogom visokog predstavnika, ali i budućnošću Dejtonskog sporazuma. Njegove tvrdnje predstavljaju politički stav autora kolumne, a posebno pažnju privlači završni dio u kojem koristi formulaciju o „političkom ustanku“.

Mitrović smatra da je tokom godina došlo do značajnih promjena u funkcionisanju dejtonskog sistema, odnosno do proširenja nadležnosti institucija na državnom nivou. Prema njegovom tumačenju, takav razvoj događaja nije u skladu s izvornim ustavnim okvirom.

Osporava način na koji su mijenjane nadležnosti

Jedan od ključnih dijelova Mitrovićeve argumentacije odnosi se na pitanje prenosa nadležnosti sa entitetskog na državni nivo.

On u svojoj kolumni iznosi stav da se ustavni poredak Bosne i Hercegovine ne može mijenjati običnim zakonima ili odlukama institucija za koje smatra da nemaju ovlaštenje da zadiru u osnovnu strukturu Ustava.

Posebno se osvrće na period nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma, tokom kojeg su uspostavljane i jačane pojedine institucije na nivou Bosne i Hercegovine.

Mitrović takav proces posmatra kritički i tvrdi da je do promjena dolazilo pod političkim pritiskom, kao i djelovanjem međunarodnih institucija.

U njegovoj interpretaciji, dio nadležnosti koji danas pripada državnom nivou prvobitno je bio vezan za entitete, zbog čega smatra da je potrebno preispitati način na koji je došlo do tih promjena.

Kritike na račun visokog predstavnika

Poseban dio kolumne posvećen je ulozi visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini.

Mitrović je godinama poznat po kritičkim stavovima prema odlukama visokih predstavnika, a isti pristup prisutan je i u njegovom novom tekstu.

On osporava način na koji su kroz odluke visokog predstavnika mijenjani ili nametani određeni elementi političkog i pravnog sistema BiH.

Prema njegovom tumačenju, takve intervencije su uticale na odnos između države i entiteta i dovele do situacije koju on smatra udaljavanjem od izvornog Dejtonskog sporazuma.

Njegova ocjena je da bi buduće političko djelovanje trebalo biti usmjereno ka vraćanju, kako navodi, izvornog dejtonskog okvira i poštovanju ustavnih nadležnosti.

Oštre poruke prema političkom Sarajevu

Mitrović se u kolumni osvrnuo i na političke odnose između Sarajeva i Republike Srpske.

Pri tome je iznio tvrdnje da se iz političkih i medijskih krugova u Sarajevu godinama šalju negativne poruke prema Republici Srpskoj i Srbima.

Takvu atmosferu predstavlja kao jedan od razloga zbog kojih dovodi u pitanje budućnost postojećeg političkog aranžmana.

U tom kontekstu postavlja i pitanje zbog čega bi Republika Srpska, prema njegovom viđenju, trebala ostati dio političke zajednice u kojoj smatra da ne postoji dovoljan stepen međusobnog povjerenja.

Važno je naglasiti da su ove ocjene dio Mitrovićeve političke argumentacije i da ih ne treba predstavljati kao utvrđene činjenice.

Pozivanje na pravo naroda na samoopredjeljenje

U nastavku svoje argumentacije Mitrović se poziva na ustavne i međunarodne dokumente koji govore o ljudskim pravima i slobodama.

Posebnu pažnju posvećuje konceptu prava naroda na samoopredjeljenje, iz kojeg izvodi zaključak da narodi imaju pravo slobodno odlučivati o svom političkom statusu, kao i razvijati se na ekonomskom, socijalnom i kulturnom planu.

Na osnovu takvog tumačenja, autor kolumne smatra da je potrebno otvoriti novo pitanje odnosa unutar Bosne i Hercegovine i drugačije pristupiti političkom uređenju koje postoji danas.

Njegov stav je da bi se rasprava o budućnosti BiH trebala vratiti na pitanje šta je, prema njegovom viđenju, bilo dogovoreno i propisano Dejtonskim sporazumom.

„Kucnuo je čas za politički ustanak“

Ipak, najveću pažnju privlači završnica Mitrovićeve kolumne, u kojoj koristi izraz „politički ustanak“.

„Ponovo je došlo vrijeme da kažemo – kucnuo je čas za politički ustanak, za poštovanje međunarodnog prava i Dejtonskog sporazuma kao jednog od njegovih najvažnijih dokumenata“, napisao je.

Iz sadržaja same kolumne proizlazi da Mitrović izraz „politički ustanak“ koristi u kontekstu političkog djelovanja, odnosno insistiranja na drugačijem pristupu tumačenju Dejtonskog sporazuma i ustavnog poretka BiH. U tekstu se taj izraz ne predstavlja kao poziv na fizičko nasilje.

Njegova poruka je usmjerena na politički otpor onome što smatra odstupanjem od izvornog dejtonskog sistema.

Zašto Mitrovićev istup ima posebnu političku težinu?

Mitrović nije nepoznata figura u političkom životu Republike Srpske.

Godinama je bio povezan s politikom Milorada Dodika i SNSD-a, a u javnosti se pojavljivao kao pravni i politički savjetnik Dodika.

Posebno se angažovao na pitanjima koja se odnose na odluke visokog predstavnika, ustavne nadležnosti i odnos institucija Republike Srpske prema institucijama Bosne i Hercegovine.

Zbog njegovog dugogodišnjeg angažmana uz Dodika, njegove političke poruke imaju dodatnu težinu i izazivaju pažnju kada govori o pitanjima koja su već godinama među najosjetljivijim političkim temama u BiH.

Bio svjedok odbrane na suđenju Dodiku

Mitrović se početkom 2025. godine našao u centru pažnje i zbog svoje uloge svjedoka odbrane na procesu protiv Milorada Dodika pred Sudom Bosne i Hercegovine.

Tokom svjedočenja govorio je o svom angažmanu kao pravnog savjetnika i o pravnim pitanjima koja su pratila Dodikove poteze u vezi s odlukama visokog predstavnika.

Potvrdio je da je savjetovao Dodika u vezi s potpisivanjem ukaza kojima su osporavane odluke visokog predstavnika.

Njegovo pojavljivanje u sudnici dodatno je pokazalo da je godinama bio uključen u pravna pitanja koja su pratila političke poteze SNSD-a i njegovog lidera.

Pitanje izvornog Dejtona ponovo u centru pažnje

Jedna od glavnih poruka Mitrovićeve kolumne jeste tvrdnja da se današnje uređenje Bosne i Hercegovine u značajnoj mjeri razlikuje od onoga što on smatra izvornim dejtonskim modelom.

Upravo zbog toga insistira na preispitivanju načina na koji su tokom proteklih decenija mijenjane nadležnosti institucija BiH.

Njegov pristup uklapa se u dugogodišnju političku argumentaciju iz Republike Srpske prema kojoj je potrebno vratiti nadležnosti koje su, prema njihovom tumačenju, prenesene na državni nivo mimo izvornog Dejtonskog sporazuma.

S druge strane, politički predstavnici iz Federacije BiH i institucija države godinama iznose drugačije stavove i određene promjene u institucionalnom sistemu BiH posmatraju kao dio poslijeratnog razvoja države i njenog pravnog sistema.

Upravo zbog suprotstavljenih tumačenja, pitanje izvornog Dejtona ostaje jedno od najspornijih pitanja političkog života Bosne i Hercegovine.

Nova polemika nakon oštrih poruka

Mitrovićeva najnovija kolumna dolazi u trenutku kada su odnosi između institucija Republike Srpske i države BiH i dalje predmet snažnih političkih neslaganja.

Njegova formulacija da je „kucnuo čas za politički ustanak“ posebno će privući pažnju zbog snažnog izraza koji je odabrao.

Istovremeno, cijeli tekst predstavlja nastavak njegove argumentacije o potrebi vraćanja na, kako ga on vidi, izvorni dejtonski ustavni okvir.

Ostaje za očekivati da će ovakve poruke izazvati reakcije političkih predstavnika iz različitih dijelova BiH, posebno imajući u vidu Mitrovićevu dugogodišnju povezanost s Miloradom Dodikom i SNSD-om.

Pitanja odnosa između države i entiteta, uloge visokog predstavnika, prenosa nadležnosti i budućnosti Dejtonskog sporazuma tako ponovo dolaze u prvi plan političke javnosti.

Mitrovićev istup, uz formulaciju o „političkom ustanku“, predstavlja još jedan u nizu oštrih političkih stavova o budućem uređenju Bosne i Hercegovine, a njegove poruke gotovo sigurno će otvoriti prostor za novu političku polemiku.