data-nosnippet>
Njemačka i Francuska predstavile su zajednički neformalni dokument pod nazivom „Novi zamah za proširenje“, kojim žele ubrzati proces proširenja Evropske unije i ponuditi novi okvir saradnje državama koje već godinama čekaju na članstvo.
Prijedlog Berlina i Pariza mogao bi označiti značajnu promjenu u dosadašnjoj politici Evropske unije prema zemljama Zapadnog Balkana, uključujući Bosnu i Hercegovinu. Iako se dokument predstavlja kao pokušaj da se evropske integracije učine efikasnijim i konkretnijim, stručnjaci upozoravaju da bi novi model mogao otvoriti i određena politička pitanja.
Novi pristup evropskim integracijama
U dokumentu se podsjeća da je od Samita u Solunu, na kojem je državama Zapadnog Balkana potvrđena evropska perspektiva, prošlo više od dvadeset godina bez značajnijeg napretka u procesu proširenja.
Njemačka i Francuska smatraju da Evropska unija mora pronaći efikasniji način približavanja kandidatkinja evropskim institucijama i standardima. Zbog toga predlažu model postepene integracije, koji bi državama omogućio da određene koristi ostvare i prije formalnog ulaska u Evropsku uniju.
Za razliku od dosadašnjeg pristupa, prema kojem se najveće pogodnosti ostvaruju tek nakon punopravnog članstva, novi koncept predviđa uključivanje zemalja kandidatkinja u pojedine evropske programe i mehanizme čim ispune potrebne uslove.
Šta bi to značilo za Bosnu i Hercegovinu
U slučaju Bosne i Hercegovine, takav model mogao bi omogućiti raniji pristup određenim evropskim fondovima, programima razvoja i ekonomskim instrumentima koji su do sada uglavnom bili rezervisani za države članice.
Istovremeno, domaće institucije dobile bi priliku da se postepeno uključuju u pojedine procese odlučivanja i saradnje na evropskom nivou, što bi moglo olakšati budući put ka punopravnom članstvu.
Zagovornici ovog pristupa smatraju da bi građani i privreda mogli osjetiti konkretne koristi mnogo prije završetka dugotrajnog pregovaračkog procesa.
Fokus na reforme umjesto birokratije
Jedan od ključnih elemenata prijedloga odnosi se na pojednostavljenje procedura koje već godinama usporavaju evropske integracije.
Berlin i Pariz predlažu fleksibilniji pristup pregovorima, uključujući mogućnost otvaranja više pregovaračkih klastera istovremeno ukoliko Evropska komisija procijeni da su ispunjeni potrebni kriteriji.
Na taj način veći naglasak bio bi stavljen na stvarne reforme i rezultate, a manje na administrativne procedure koje često produžavaju proces pristupanja.
Posebna pažnja usmjerena je na jačanje vladavine prava, borbu protiv korupcije, unapređenje rada institucija i usklađivanje zakonodavstva sa standardima Evropske unije.
Prednosti koje se ističu
Prema procjenama pojedinih evropskih diplomata, novi model mogao bi donijeti nekoliko važnih koristi državama Zapadnog Balkana.
Među njima se posebno izdvajaju lakši pristup evropskom tržištu, veće mogućnosti za privlačenje investicija, dostupnost dodatnih finansijskih sredstava iz fondova Evropske unije te jače povezivanje privrede regiona sa ekonomijama država članica.
Za Bosnu i Hercegovinu to bi moglo značiti dodatni podsticaj ekonomskom razvoju i brže usvajanje evropskih standarda u različitim oblastima.
Pojedini stručnjaci izražavaju oprez
Ipak, nisu svi uvjereni da bi novi model automatski ubrzao put prema članstvu.
Dio analitičara upozorava da postoji opasnost da postepena integracija postane trajno rješenje, umjesto prelazne faze ka punopravnom članstvu u Evropskoj uniji.
Prema takvom scenariju, države Zapadnog Balkana mogle bi dobiti pristup određenim ekonomskim pogodnostima, ali bez mogućnosti punog učešća u donošenju odluka na evropskom nivou.
Upravo zbog toga mnogi smatraju da će ključ uspjeha ovog koncepta biti jasna garancija da postepena integracija predstavlja korak prema članstvu, a ne njegovu zamjenu.
Nagrada za napredak, sankcija za nazadovanje
Dokument predviđa i princip reverzibilnosti, prema kojem bi države koje ostvaruju napredak u reformama dobijale dodatne pogodnosti i pristup novim evropskim programima.
S druge strane, nazadovanje u oblastima demokratije, vladavine prava ili funkcionisanja institucija moglo bi dovesti do privremenog ili trajnog gubitka već stečenih privilegija.
Za Bosnu i Hercegovinu to znači da bi tempo približavanja Evropskoj uniji u velikoj mjeri zavisio od konkretnih rezultata i provođenja reformi, a ne samo od političkih deklaracija i obećanja.
„Pariz i Berlin više ne traže od BiH da preko noći postane savršeno uređena država za ulazak u EU, već nude integraciju korak po korak. To je velika prilika za ekonomske koristi, ali i rizik da Zapadni Balkan ostane ekonomski povezan s Evropom bez stvarne političke moći“, ocjenjuju diplomatski izvori.