data-nosnippet>
EU i SAD na ivici novog sukoba zbog gasovoda kroz BiH
Evropska unija mogla bi se suočiti s novim nesuglasicama sa Sjedinjenim Američkim Državama zbog projekta izgradnje gasovoda Južna interkonekcija, koji bi trebao prolaziti kroz Bosnu i Hercegovinu i Hrvatsku. Kako piše Guardian, pozivajući se na pismo u koje je imao uvid, Brisel pokušava odgoditi dodjelu ugovora kompaniji povezanoj s krugom američkog predsjednika Donalda Trumpa.
Ovaj slučaj dolazi nakon ranijih razmimoilaženja između EU i Trumpa u oblastima trgovine, rata u Ukrajini i izdvajanja za odbranu, ali predstavlja prvi primjer da Brisel direktno osporava komercijalni projekat povezan s osobama bliskim bivšem američkom predsjedniku.
Sporni ugovor i pritisci na vlasti u BiH
Prema informacijama iz Bosne i Hercegovine, domaće vlasti su pod višemjesečnim pritiskom američkih zvaničnika ubrzale proceduru dodjele ugovora kompaniji AAFS Infrastructure & Energy, relativno nepoznatoj firmi sa sjedištem u saveznoj državi Wyoming.
Kompanija je osnovana u novembru prošle godine, a identitet vlasnika nije javno objavljen. Na njenom čelu nalaze se osobe povezane s Trumpovim političkim krugom, uključujući advokata koji ga je branio nakon dešavanja u Kapitolu 2020. godine, kao i člana porodice bivšeg savjetnika za nacionalnu sigurnost.
Iako iza sebe nema vidljive reference na velikim infrastrukturnim projektima, kompanija planira investirati oko 1,5 milijardi dolara u gasovod i prateću infrastrukturu u Bosni i Hercegovini, prema riječima njihovog lokalnog predstavnika.
Upozorenje iz Brisela i sporni zakon
U martu su zakonodavne institucije u BiH usvojile zakon koji je izazvao oštre reakcije organizacije Transparency International, uz ocjenu da bi mogao predstavljati „opasan presedan“, jer predviđa dodjelu ugovora bez javnog tendera upravo ovoj kompaniji.
Nekoliko dana kasnije, predstavnik Evropske unije u Sarajevu uputio je upozorenje domaćim vlastima da bi takvi potezi mogli ugroziti evropski put Bosne i Hercegovine.
U pismu od 13. aprila, evropski zvaničnik Luiđi Soreka naglasio je:
„Na ovaj način Bosna i Hercegovina može da nastavi svoj evropski put i izbjegne propuštanje prilika za dalju integraciju, kao i finansijske prilike“, rekao je on.
Dodao je i da je, prema energetskom sporazumu s EU, ključno da zakonodavni okvir bude u potpunosti usklađen s evropskim pravilima, te da Brisel mora imati uvid u takve procese.
Gasovod kao strateški projekat
Predstavnici kompanije AAFS tvrde da je projekat od velikog značaja za energetsku sigurnost regiona. Jedan od čelnih ljudi kompanije istakao je:
„AAFS nikada neće izgubiti iz vida ono što je zaista važno u ovom projektu: obezbjeđivanje energetske sigurnosti i podsticanje ekonomskog razvoja za ljude Bosne i Hercegovine. Posvećeni smo saradnji sa svim relevantnim vlastima kako bismo razvili infrastrukturu potrebnu da se ova vizija ostvari“, rekao je.
Planirani gasovod povezao bi Bosnu i Hercegovinu s terminalom za tečni prirodni gas na hrvatskoj obali, čime bi se omogućio uvoz američkog gasa i smanjila zavisnost od ruskih energenata.
Širi geopolitički kontekst
Nakon početka rata u Ukrajini 2022. godine, Evropska unija postavila je cilj da do 2028. godine u potpunosti prekine uvoz ruskog gasa. U tom kontekstu, projekti poput Južne interkonekcije imaju strateški značaj.
Međutim, dodatnu zabrinutost u Briselu izaziva mogućnost da ključni energetski projekti u regionu dođu pod kontrolu kompanija povezanih s političkim strukturama koje su često u konfliktu s evropskim institucijama.
Prema pisanju Guardiana, kompanija AAFS ne ostavlja utisak organizacije koja je ranije realizovala projekte ove veličine, uprkos ambicioznim planovima i finansijskim najavama.
Političke veze i dodatne kontroverze
Interes za projekte u Bosni i Hercegovini pokazali su i drugi pojedinci iz Trumpovog okruženja. Među njima je i bivši visoki američki obavještajni zvaničnik, koji je ranije lobirao za Milorada Dodika i imao ulogu u procesima vezanim za ukidanje američkih sankcija.
Iako ti akteri formalno nisu uključeni u projekat gasovoda, politička podrška i veze dodatno komplikuju cijelu situaciju.
Razvoj događaja u narednom periodu mogao bi imati značajne posljedice ne samo za energetsku politiku Bosne i Hercegovine, već i za odnose između Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država.