Nova naučna studija upozorava da vulkani mogu ostati opasno aktivni duboko ispod površine, čak i nakon desetina hiljada godina bez vidljivih erupcija.
Istraživanje objavljeno u časopisu Science Advances donosi nova saznanja o dugoročnoj vulkanskoj aktivnosti i dovodi u pitanje dosadašnje načine procjene rizika.
Skrivena aktivnost vulkana
U središtu studije nalazi se vulkan Methana, smješten u Saronskom zaljevu, nedaleko od Atina. Iako nije eruptirao još od oko 250. godine prije nove ere, dugo se smatrao neaktivnim.
Međutim, nova analiza pokazuje da je ispod njegove površine tokom cijelog tog perioda postojao složen i dinamičan proces.
Tim istraživača predvođen Razvan-Gabriel Popa sa ETH Zurich rekonstruirao je čak 700.000 godina vulkanske historije i identifikovao najmanje 31 erupciju.
Posebno je značajan period dug gotovo 100.000 godina bez površinske aktivnosti, između približno 280.000 i 168.000 godina. Uprkos tome, geološki podaci pokazuju da vulkan nije bio “mrtav”, već je nastavio akumulirati magmu duboko ispod zemlje.
Kristali otkrivaju prošlost
Kako bi precizno odredili unutrašnje procese vulkana, naučnici su analizirali kristale cirkona – mikroskopske minerale koji nastaju tokom hlađenja magme i sadrže tragove radioaktivnih elemenata.
Istraživanjem više od 1.250 uzoraka iz drevnih tokova lave, uspjeli su rekonstruirati detaljnu vremensku liniju razvoja vulkana.
Rezultati su pokazali neočekivanu pojavu: tokom perioda kada je vulkan na površini bio “miran”, ispod njega je zapravo dolazilo do intenzivnog stvaranja magme.
Zašto magma ostaje zarobljena
Objašnjenje leži u specifičnim geološkim uslovima. Methana se nalazi iznad zone subdukcije, gdje se jedna tektonska ploča podvlači pod drugu, unoseći materijal bogat vodom u Zemljinu koru.
“One se penju kroz koru, počinju da mjehuri poput gaziranog pića”, kaže Popa. “Ovo mjehuriće gasa pokreće kristalizaciju, čineći magmu ljepljivom i viskoznom… da ne može nastaviti prema površini.”
Takav proces omogućava da se magma zadržava i nakuplja tokom dugih perioda, povećavajući potencijal za snažniju erupciju u budućnosti.
Šire upozorenje
Ovo otkriće ima značajne implikacije i izvan Grčke. Zone subdukcije prisutne su u mnogim dijelovima svijeta, uključujući područja oko Tihog okeana, Kariba i Mediterana.
Methana tako postaje primjer koji pokazuje da dugotrajna tišina vulkana ne znači nužno i sigurnost.
“Važno je da naše društvo shvati da za vulkane tišina ne znači uvijek i sigurnost”, upozorio je Popa.
Studija poziva na preispitivanje postojećih metoda praćenja vulkanske aktivnosti i naglašava potrebu za dubljim uvidom u procese koji se odvijaju ispod površine.