Preliminarna istraga Izraelskih odbrambenih snaga (IDF) pokazala je da američki proturaketni sistem THAAD, raspoređen radi zaštite baze Negev i nuklearnog kompleksa u Dimoni, tokom proteklog vikenda nije uspio presresti iranske projektile. Nadležni organi trenutno ispituju da li je do ovog ozbiljnog propusta došlo usljed ljudske greške ili tehničkog kvara.
Prema informacijama koje prenosi Jerusalem Post, sistem koji je bio namijenjen zaštiti najosjetljivijih strateških lokacija ostavio je značajan “prostor” u odbrani iznad područja Arada i Dimone. U odvojenom incidentu, ni kombinacija sistema THAAD i Arrow 2 nije uspjela spriječiti udar na Beit Šemeš, gdje se nalaze važni odbrambeni kapaciteti, uključujući postrojenja za proizvodnju preciznih mlaznih motora i ključni podatkovni centar povezan s razvojem vještačke inteligencije.
Razlozi slabljenja odbrane
Prema nalazima istrage, jedan od ključnih razloga slabijeg učinka ovih sistema jeste činjenica da je Iran već u ranoj fazi sukoba uspio značajno narušiti njihove operativne sposobnosti. Iranska revolucionarna garda (IRGC) ciljala je više ključnih komponenti sistema ranog upozoravanja, uključujući najmanje četiri AN/TYP-2 radara, kao i komunikacijske i komandne tačke.
Ovakvi udari imali su direktan utjecaj na vrijeme reakcije, koje je sa uobičajenih 5 do 8 minuta smanjeno na svega 2 do 4 minute. U pojedinim slučajevima, dolazeći projektili registrovani su tek nekoliko sekundi prije udara, što je dodatno otežalo efikasno presretanje.
Ranija upozorenja i iskustva iz sukoba
Još tokom juna 2025. godine Iran je demonstrirao sposobnost da preoptereti američke protivzračne sisteme. Tadašnji napadi na vojne baze, luke i aerodrome pokazali su da su Sjedinjene Američke Države u kratkom periodu potrošile značajan dio svojih raspoloživih presretača.
Sličan scenario zabilježen je i u maju iste godine, kada su projektili Huta uspjeli probiti odbranu iznad aerodroma Ben Gurion. Taj incident tada je objašnjen kao posljedica “tehničkih problema”, ali se sada sve češće dovodi u vezu s ograničenjima samog sistema u realnim borbenim uslovima.
Skupi sistem pod lupom kritika
Sistem THAAD prati reputacija tehnološki naprednog, ali i izuzetno skupog odbrambenog rješenja. Jedna baterija košta oko milijardu dolara, dok cijena pojedinačnih radarskih sistema AN/TPY-2 dostiže približno 500 miliona dolara.
Dodatni problem predstavlja i cijena presretača, koja se kreće između 12 i 15 miliona dolara po jedinici. Nasuprot tome, projektili koji uspijevaju probiti ovaj štit proizvode se uz znatno niže troškove, što stvara izražen disbalans između cijene napada i odbrane.
Zbog toga se sve češće postavlja pitanje isplativosti i efikasnosti ovakvih sistema u savremenim sukobima. Kritičari upozoravaju da se u praksi sve češće dešava da tehnologija vrijedna milijarde dolara ne uspijeva zaustaviti znatno jeftinije prijetnje, što dodatno otvara raspravu o budućnosti protivraketne odbrane.