ZAOKRET WASHINGTONA KOJI JE UZBURKAO BALKAN: Isplivali detalji nove američke strategije za Bosnu i Hercegovinu
Nova strategija Sjedinjenih Američkih Država prema Zapadnom Balkanu pokazuje da Bosna i Hercegovina više nije posmatrana prvenstveno kao prostor postratne obnove i demokratizacije, već kao važno geopolitičko područje u kojem se ukrštaju sigurnosni, energetski i interesi velikih svjetskih sila.
U analizi koju je objavila novinarka Nafisa Latić za Turkiye Today navodi se da novi izvještaj State Department, dostavljen američkom Kongresu, otkriva značajnu promjenu u pristupu Washingtona prema regionu.
Za razliku od ranijih godina, kada su u fokusu bile ustavne reforme, demokratizacija i euroatlantske integracije, nova strategija mnogo snažnije naglašava energetsku sigurnost, suzbijanje ruskog i kineskog uticaja te zaštitu američkih strateških interesa na Balkanu.
U tekstu se navodi da se Bosna i Hercegovina danas sve više posmatra kao ključni koridor za energetsku i sigurnosnu politiku Zapada, posebno kroz projekte poput Južne plinske interkonekcije između BiH i Hrvatska.
Prema analizi, upravo je energetika postala centralna tačka nove američke politike prema regionu. Cilj Washingtona jeste smanjiti energetsku zavisnost Balkana od ruskog gasa i ojačati prisustvo zapadnih energetskih kompanija na ovom prostoru.
Istovremeno, autorica upozorava na ono što opisuje kao jednu od najvećih kontradikcija američke politike prema BiH — odnos prema Milorad Dodik.
Iako američki dokument formalno podržava teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine i upozorava na moguće destabilizacije regiona, izbjegava direktno suočavanje s dugogodišnjom secesionističkom retorikom predsjednika Republike Srpske.
Posebnu pažnju izaziva činjenica da je administracija američkog predsjednika Donald Trump krajem 2025. godine ukinula ekonomske sankcije Miloradu Dodiku, članovima njegove porodice i dijelu njegovih saradnika. Istovremeno, pojedini članovi američkog Kongresa traže ponovno uvođenje sankcija zbog, kako navode, prijetnji Dejtonski mirovni sporazum i stabilnosti regiona.
Analiza upozorava da takva politika ostavlja utisak sve izraženijeg američkog pragmatizma, u kojem Washington nastoji održavati odnose sa snažnim regionalnim akterima umjesto da direktno ulazi u sukob s politikama koje izazivaju političke tenzije.
U tekstu se navodi i da Evropska unija gotovo nestaje iz nove američke strategije za Zapadni Balkan, što se tumači kao znak slabljenja evropskog političkog uticaja u regionu.
Dok Evropska unija i dalje insistira na reformama, proširenju i evropskom putu država Balkana, ključni geopolitički procesi sve više se oblikuju kroz odnose između SAD-a, Rusija i Kina.
Autorica analize upozorava da Rusija koristi energetski uticaj i etničke podjele kako bi zadržala politički uticaj na Balkanu, dok Kina širi prisustvo kroz infrastrukturne projekte, kredite i velika industrijska ulaganja.
U tom kontekstu spominje se i odlazak Christian Schmidt sa pozicije visokog predstavnika, koji se opisuje kao simbol kraja jedne ere međunarodnog intervencionizma u Bosni i Hercegovini.
Prema ovoj analizi, Schmidt je predstavljao model međunarodne politike u kojem je Zapad bio spreman direktno intervenirati u političke procese u BiH, dok nova američka strategija pokazuje znatno manje spremnosti za takvu vrstu angažmana.
Zaključak teksta jeste da međunarodna zajednica danas možda više nije fokusirana na transformaciju Bosne i Hercegovine u potpuno funkcionalnu demokratsku državu, već prvenstveno na očuvanje stabilnosti, sprečavanje većih sukoba i zaštitu strateških interesa Zapada na Balkanu.