Crishock UN-u: Iz RS-a se provodi „puzajuća secesija“, Dodik i Cvijanović odgovorili

Vršilac dužnosti visokog predstavnika u BiH Louis J. Crishock uputio je generalnom sekretaru UN-a i članicama Vijeća sigurnosti izvještaj o stanju u zemlji, uoči polugodišnje debate o BiH zakazane za petak, 30. oktobra. Dokument je kasno sinoć izazvao oštre reakcije članice Predsjedništva BiH Željke Cvijanović i predsjednika SNSD-a Milorada Dodika.

Cvijanović je izvještaj OHR-a ocijenila „tipski manipulativnim“, „opterećenim stereotipnim lažima“ i „obmanjujućim konstrukcijama“. Dodik je poručio da je riječ o još jednom proizvodu „resavske škole“, odnosno prepisivanju starih izvještaja i recikliranju istih optužbi protiv RS-a, uz predstavljanje političkih konstrukcija kao činjenica.

Dodik je visokog predstavnika nazvao „neizabranim strancem“ koji sebi prisvaja pravo da bude iznad parlamenata, ustava i volje građana. Ni on ni Cvijanović nisu iznosili detalje iz izvještaja koji su im zasmetali. Cvijanović je uz opasku „Ma, hajte“ umanjila značaj dijela izvještaja koji se bavi blokadom imenovanja u Vijeću ministara BiH.

Ovo je prvi put od odlaska Christiana Schmidta da se vrh SNSD-a ovako oštro obrušio na instituciju visokog predstavnika. Na njenom čelu je od jula Amerikanac Louis J. Crishock.

„Puzajuća secesija“ i ignorisanje odluka pravosuđa

Izvještaj ima 21 stranicu. Već na početku Crishock navodi da se iz RS-a provodi „puzajuća secesija“. Piše da su direktni izazovi ustavnom poretku BiH bili manje izraženi nego 2025. godine, ali da su institucionalne opstrukcije i zapaljiva politička retorika vladajućih krugova u RS-u nastavljeni.

„Vlasti u Republici Srpskoj su takođe nastavile ignorisati odluke državnog pravosuđa, posebno obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, uključujući one koje se odnose na državnu imovinu.“

U izvještaju se ističe da takve opstrukcije slabe državne institucije i odgađaju euroatlantske integracije. Posebno se upozorava na pokušaje da se u RS-u uspostave pravni i institucionalni aranžmani koji odgovaraju nadležnostima državnih institucija. Prema izvještaju, to pojačava scenarij de facto odvajanja.

Dom naroda PSBiH ostao je blokiran i od maja do oktobra zloupotrebom pravila o kvorumu, jer su delegati SNSD-a, samostalno ili zajedno s delegatima HDZ-a BiH, višekratno napuštali sjednice.

Dodik i prijetnje otcjepljenjem

Dio izvještaja posvećen je Dodiku. Navodi se da je, uprkos zabrani obavljanja javnih funkcija, ostao centralni politički akter, te da državnu imovinu i međunarodni nadzor nad Dejtonskim sporazumom povezuje s prijetnjama otcjepljenjem. U izvještaju se spominje i njegova najava inicijative za usvajanje novog Ustava RS-a 9. januara, na dan koji vlasti RS-a određuju kao dan entiteta, suprotno odlukama Ustavnog suda BiH.

Crishock bilježi i da je Narodna skupština RS-a u maju i julu 2026. usvojila dvije deklaracije kojima se traži zatvaranje OHR-a, poništavanje postdejtonskih reformi i dodjela državne imovine entitetima. Dodik je 12. maja ponovio da bi nametanje zakona o državnoj imovini odmah pokrenulo otcjepljenje RS-a. Deklaracije nisu pravno obavezujuće, ali, prema izvještaju, pokazuju kontinuitet političkog programa konfrontacije s državnim institucijama.

Državna imovina, Ustavni sud i spomenici

Izvještaj navodi da bi usvajanje zakona o državnoj imovini na državnom nivou trebalo ostati hitan prioritet novih vlasti nakon izbora u oktobru 2026. U skladu s jurisprudencijom Ustavnog suda BiH, država je nosilac prava vlasništva nad svom državnom imovinom. Odbijanje vlasti RS-a da to prihvate i uknjiže vlasnička prava države opisano je kao razlog za ozbiljnu zabrinutost.

Navodi se i da RS blokira imenovanje dvojice sudija iz tog entiteta u Ustavni sud BiH, što utiče na funkcionisanje Suda. Cvijanović se spominje i u kontekstu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, čiji je rad, kako stoji u dokumentu, blokiran njenim vetom.

Mladić, zastave s ljiljanima i drugi navodi

Značajan dio izvještaja odnosi se na učešće zvaničnika RS-a na sahrani Ratka Mladića u Beogradu. Navodi se da je Cvijanović pohvalila Mladićevu ratnu ulogu i uslove njegovog pritvora opisala kao nehumane. Nakon sahrane, četrnaest poslanika u Predstavničkom domu podnijelo je inicijativu za preispitivanje i suspenziju Sporazuma o specijalnim paralelnim odnosima RS-a i Srbije.

Izvještaj govori i o izmjenama Krivičnog zakonika RS-a od 9. jula 2026, kojima se kriminalizuje isticanje zastava i simbola Armije RBiH, uz kazne do tri godine zatvora, odnosno pet godina ako je narušen javni red i mir. Te izmjene, kako se navodi, krše državne zakone, a razmatra ih Ustavni sud BiH.

Crishock bilježi i da je Ustavni sud u septembru usvojio zahtjev Denisa Zvizdića te zabranio plaćanja iz budžeta RS-a po osporenim lobističkim ugovorima. U dokumentu se spominju i Predstavništvo RS-a za međunarodnu saradnju osnovano u aprilu 2026, dug prema Federaciji BiH od 150 miliona KM zbog blokade koeficijenata za raspodjelu prihoda od indirektnih poreza, te memorandum MUP-a RS-a s moskovskom policijom potpisan 23. juna 2026. Tekst memoranduma nije objavljen, a prema izvještaju ostaje da se vidi je li u skladu s ustavnim i pravnim okvirom.

Izvještaj će biti na stolu članica Vijeća sigurnosti UN-a na debati o BiH u petak, 30. oktobra.