data-nosnippet>
Mađarska vlada obustavila je finansiranje programa subvencionisane nabavke poljoprivredne mehanizacije za poljoprivrednike iz Republike Srpske. Kako prenosi Radio Slobodna Evropa (RSE), program je bio dio paketa pomoći vrijednog 100 miliona eura, koji su 2022. godine najavili tadašnji mađarski premijer Viktor Orban i lider SNSD-a Milorad Dodik.
Fondacija za održivi razvoj „Progressus“, preko koje se program provodio, saopćila je 16. oktobra da obustavlja realizaciju javnog poziva za 2026. godinu. Odluka je uslijedila nakon što je nova mađarska vlada zaustavila finansiranje.
Veliko interesovanje za javni poziv
Javni poziv otvoren je 13. marta, a zatvoren već pet dana kasnije zbog velikog interesovanja. U tom kratkom roku pristigle su 1.025 prijave poljoprivrednika iz Republike Srpske i Brčko distrikta BiH.
Poljoprivrednici su se mogli nadati subvencijama u iznosu od 2.500 do 25.000 eura. Sada je, međutim, jasno da se poziv za 2026. godinu neće realizovati.
Šta pokazuju podaci o prethodnim ciklusima
Prema podacima Fondacije Progressus, u prva dva ciklusa programa, 2022. i 2023. godine, odobreno je ukupno 1.959 projekata. Iz mađarskog budžeta za to je isplaćeno više od 28 miliona eura.
Poljoprivrednici su u iste projekte uložili i dodatnih 12,9 miliona eura vlastitog novca.
Kako je model funkcionisao
Korisnici nisu dobijali novac neposredno. Mogli su kupovati isključivo mehanizaciju, opremu i alate proizvedene u Mađarskoj. Pritom je bilo obavezno vlastito učešće od najmanje 30 posto vrijednosti investicije, kao i plaćanje poreza na dodanu vrijednost od 17 posto.
Upravo zbog tih uslova program se razlikuje od klasičnih državnih subvencija ili grantova, na šta je ukazao i jedan od sagovornika RSE-a.
Ekonomista: Nije klasična razvojna pomoć
Profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić ocijenio je da je upitno može li se takav model smatrati klasičnom bespovratnom razvojnom pomoći. Razlog je to što je istovremeno bio i instrument za podsticanje prodaje mađarskih proizvoda.
„Koristi mogu imati i kupac i prodavac, ali to nije klasičan model grantova ili subvencija“, rekao je Čavalić za RSE.
Poljoprivrednici razočarani
Odluka je izazvala razočarenje među poljoprivrednicima u Republici Srpskoj. Slaviša Simojlović iz Bijeljine planirao je izdvojiti oko 8.000 eura vlastitog novca za novu mehanizaciju. Kako je rekao, očekuje povrat uloženih sredstava.
Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača Republike Srpske Stojan Marinković ocijenio je da je podrška bila značajna za poljoprivrednike.
Bez odgovora o razlozima i budućnosti programa
RSE navodi da nije dobio odgovore od mađarske vlade, Fondacije Progressus, njenih partnera iz Budimpešte, niti od Vlade i Ministarstva poljoprivrede Republike Srpske. Pitanja su se odnosila na razloge obustave programa, mogućnost njegovog nastavka i sudbinu preostalih sredstava iz najavljenog paketa od 100 miliona eura.
Zasad, dakle, nije poznato hoće li se program u nekom obliku nastaviti. Nije jasno ni šta će biti sa sredstvima koja su bila predviđena za naredne cikluse.
Šira slika saradnje Orbana i Dodika
Saradnja Orbana i Dodika nije se zadržavala samo na pomoći poljoprivrednicima. Obuhvatala je i političku podršku Budimpešte rukovodstvu Republike Srpske, kao i finansijske aranžmane.
Među njima je i kredit od oko 126 miliona eura koji je Republika Srpska 2022. godine dobila preko mađarske državne Izvozno-uvozne banke.
Za poljoprivrednike koji su se prijavili na ovogodišnji poziv ostaje čekanje na odgovore nadležnih. Odgovori će pokazati je li obustava konačna i kakve posljedice će imati po one koji su već planirali investicije.