Kina zaoštrava ton prema Evropskoj uniji: trgovinski sukob ulazi u novu fazu
Kina je krajem aprila uputila jednu od najoštrijih trgovinskih poruka prema Evropska unija u posljednjih nekoliko decenija. Ukoliko Brisel nastavi proceduru usvajanja Zakona o ubrzanju industrije (IAA), koji Peking smatra direktnim udarom na svoje ekonomske interese, kineske vlasti poručuju da će biti primorane odgovoriti protumjerama radi zaštite, kako navode, legitimnih prava svojih kompanija.
Iako ovakav razvoj događaja nije došao iznenada, trenutak i ton poruke jasno ukazuju da Kina ozbiljno shvata regulatorne promjene koje se pripremaju u evropskim institucijama.
“Made in Europe” kao odgovor na krizu industrije
Evropska komisija predstavila je 4. marta 2026. godine prijedlog uredbe IAA, koji je ubrzo dobio politički nadimak „Made in Europe“. Evropski povjerenik Stefan Sežurne istakao je da je cilj zakona jačanje domaće proizvodnje, otvaranje novih radnih mjesta i smanjenje zavisnosti od vanjskih tržišta.
Predložene mjere fokusirane su na tri ključna sektora: čiste tehnologije, automobilsku industriju te energetski intenzivne grane poput čelika, aluminija i cementa. Prema planu, električni automobili koji koriste javne subvencije morat će biti sastavljani unutar EU, uz najmanje 70 posto komponenti proizvedenih u državama članicama, ne računajući baterije.
Dodatno, za proizvodnju čelika i aluminija uvode se minimalni pragovi niskougljičnog sadržaja od 25 posto, dok je za cement predviđen prag od pet posto.
Stroža pravila za strane investicije
Jedan od ključnih elemenata zakona odnosi se na kontrolu stranih ulaganja. Predviđa se obavezan nadzor investicija većih od 100 miliona eura koje dolaze iz zemalja koje kontrolišu više od 40 posto globalnih proizvodnih kapaciteta u određenim sektorima.
Iako se Kina ne spominje eksplicitno, jasno je da se mjere u praksi najvećim dijelom odnose upravo na kineske kompanije. Dugoročni cilj Brisela je povećati udio industrijske proizvodnje u BDP-u Evropske unije sa 14,3 posto u 2024. na 20 posto do 2035. godine.
Industrijska kriza kao okidač
Evropska unija se na ovakav potez odlučila pod pritiskom sve složenijih ekonomskih okolnosti. Tokom 2024. i 2025. godine evropski dobavljači u automobilskoj industriji najavili su više od 100.000 otkaza, dok istraživanja pokazuju da približno polovina kompanija razmatra smanjenje proizvodnje unutar EU.
U pozadini se nalazi dugogodišnja industrijska politika Kine, koja uključuje znatno veće državne subvencije u odnosu na evropske standarde. Prema podacima OECD, kineske kompanije imaju pristup višestruko većoj finansijskoj podršci, uključujući povoljne kredite i indirektne državne podsticaje.
Procjene ukazuju da su troškovi proizvodnje baterija u Kini između 20 i 35 posto niži nego u Evropi, što dodatno otežava konkurentnost evropske industrije.
Dodatni pritisci i reakcija Pekinga
Situaciju dodatno komplikuje činjenica da su američke trgovinske mjere zatvorile značajan dio tržišta Sjedinjenih Američkih Država za kineske proizvode, zbog čega Evropa postaje ključna destinacija za kineske industrijske viškove.
Kinesko ministarstvo trgovine reagovalo je oštro, ocijenivši da IAA uvodi restriktivne uslove za strana ulaganja i krši principe Svjetska trgovinska organizacija. Preferencijalni tretman proizvoda s oznakom „porijeklo EU“ označen je kao institucionalna diskriminacija i ozbiljna investiciona prepreka.
Peking je zatražio uklanjanje, kako navode, spornih mjera, uključujući ograničenja u javnim nabavkama i potencijalne zahtjeve za transfer tehnologije.
Nova pravila za male pošiljke
Paralelno s tim, Evropska unija uvodi dodatne mjere koje će imati direktan utjecaj na trgovinske tokove. Od 1. jula 2026. godine sve pošiljke vrijednosti ispod 150 eura podlijegat će fiksnoj carinskoj taksi od tri eura po tarifnoj stavci.
Ova mjera ostat će na snazi do 2028. godine, kada bi trebala biti zamijenjena standardnim carinskim režimom.
Rizik od šireg ekonomskog sukoba
Svi ovi potezi ukazuju na ubrzano zaoštravanje trgovinskih odnosa između Evropske unije i Kine. Analitičari upozoravaju da bi daljnja eskalacija mogla dovesti do otvorenog ekonomskog sukoba sa širim globalnim posljedicama, uključujući poremećaje u lancima snabdijevanja i dodatni rast cijena ključnih sirovina.n
U takvom okruženju, naredni potezi i Brisela i Pekinga mogli bi imati dugoročne posljedice ne samo za njihove ekonomije, već i za stabilnost globalnog tržišta.